Rekordna prosječna primanja u Republici Srpskoj, relativno niska inflacija i rast ekonomske aktivnosti pokazuju pozitivne trendove, ali razlika između zarada i realnih troškova života i dalje ostaje jedan od najvećih izazova za građane.
To pokazuju najnoviji podaci Zavoda za statistiku Republike Srpske, prema kojima je prosječna neto plata u maju 2026. godine dostigla 1.682 marke, što je jedan od najviših nivoa prosječnih primanja zabilježenih do sada.
U odnosu na 2025. godinu, kada je prosječna neto zarada iznosila 1.528 maraka, radnička primanja povećana su za oko 154 marke mjesečno. Međutim, rast plata još nije u potpunosti promijenio životni standard građana, jer su cijene nakon snažnog inflatornog talasa ostale na znatno višem nivou nego ranije.
Ekonomisti upozoravaju da se stvarna slika životnog standarda ne može mjeriti samo visinom plate, već kupovnom moći. Iako je inflacija u maju 2026. iznosila 0,8 odsto, što ukazuje na stabilizaciju cijena, to ne znači da su se proizvodi i usluge vratili na nivo od prije nekoliko godina.
Cijene
Cijene hrane, stanovanja, energenata i usluga i dalje su znatno više nego prije inflatornog talasa koji je zahvatio Evropu i region od 2022. godine.
Koliki je jaz između prihoda i realnih potreba najbolje pokazuje poređenje prosječne plate sa sindikalnom potrošačkom korpom. Dok je prosječna neto plata u maju iznosila 1.682 marke, sindikalna potrošačka korpa dostigla je 2.911. To znači da prosječna zarada pokriva nešto manje od 58 odsto osnovnih mjesečnih potreba prosječne porodice, dok za pokrivanje pune potrošačke korpe nedostaje oko 1.200 maraka.
Privredni rast
Pored plata, ekonomski pokazatelji pokazuju da je privredna aktivnost nastavila da raste. Bruto domaći proizvod Republike Srpske u 2024. godini iznosio je 17,2 milijarde maraka, što potvrđuje nastavak ekonomske aktivnosti. Ipak, ekonomisti naglašavaju da sam rast BDP-a ne znači automatski i veći životni standard. Ključno pitanje je koliki dio stvorene vrijednosti završava u prihodima građana, a koliki u troškovima proizvodnje, uvozu i drugim obavezama.
Jedan od najvećih izazova i dalje ostaje spoljnotrgovinska zavisnost. Pokrivenost uvoza izvozom u periodu januar-maj 2026. godine iznosila je 66 odsto, što znači da domaći izvoz pokriva dvije trećine vrijednosti uvezene robe. Iako je izvoz važan za ekonomski razvoj, ovaj odnos pokazuje da privreda i dalje u velikoj mjeri zavisi od uvoza, posebno kod robe široke potrošnje. Zbog toga ekonomisti ističu da će za dugoročno poboljšanje standarda biti neophodno da rast plata bude praćen rastom produktivnosti, većim investicijama i jačanjem proizvodnje koja stvara veću dodatnu vrijednost.
Dvije ekonomske priče
Svi ovi pokazatelji pokazuju dvije strane iste ekonomske priče. Sa jedne strane Republika Srpska ima najviše prosječne plate u svojoj istoriji i inflaciju koja je, uslovno rečeno, pod kontrolom. Sa druge strane, građani i dalje osjećaju posljedice prethodnog rasta cijena, jer povećanje prihoda još nije u potpunosti nadoknadilo gubitak kupovne moći.
Zato će, prema mišljenju ekonomista, glavno pitanje u narednom periodu biti ne samo kolika je prosječna plata, već koliko se za taj novac na kraju može i kupiti stvari, jer ekonomski napredak se na kraju ne mjeri samo brojem na platnoj listi, već životom koji taj broj omogućava.
Kupovna moć
Kada se posmatra BDP po stanovniku, Republika Srpska i dalje značajno zaostaje za prosjekom Evropske unije.
Prema podacima mjerenim paritetom kupovne moći, prosjek Evropske unije iznosi oko 39.000 evra po stanovniku, dok je nivo Republike Srpske, približno oko 20.000 evra.
(glassrpske)
