Centralna izborna komisija (CIK) BiH ponovo se našla pod lupom javnosti nakon posljednjeg seta odluka koji se tiče kršenja pravila u domenu takozvane preuranjene predizborne kampanje, zbog čega su pojedinci i partije kažnjeni i sa nekoliko hiljada KM, a evidencije iz ranijih ciklusa pokazuju da su im najviše glave došle manifestacije i objave na društvenim mrežama.
Izrečene kazne političkim subjektima usljed optužbi da su požurili sa predizbornom kampanjom, posebno zbog različitih stavova o ovom pitanju i među članovima CIK-a, otvorile su prostor za brojna tumačenja i potragu za odgovorom gdje je linija između svakodnevnih političkih izjava i onih u kojima su sažete i izborne poruke, mahom u izbornoj godini.
Pojačano kažnjavanje po tom odnosu je posljedica izmjena Izbornog zakona BiH koje je šest mjeseci pred lokalne izbore 2024. nametnuo Kristijan Šmit iz fotelje visokog predstavnika.
Zakon je definisao da će kaznom od 3.000 do 30.000 KM biti sankcionisan politički subjekt za prekršaj ako on ili kandidat u periodu preuranjene izborne kampanje “izvrši radnju koja se smatra vođenjem izborne kampanje”.
Preuranjena kampanja
“Preuranjena kampanja”, prema odredbama zakona, čine radnje iz kampanje koje preduzimaju politički subjekti od raspisivanja izbora do zvaničnog početka izborne kampanje.
Gdje su političke partije i pojedinci prelazili tu granicu predočeno je i u dokumentu pod nazivom “Pregled prakse CIK-a i Suda BiH za preuranjenu kampanju”.
Zakonom je propisano da je, prije zvanične kampanje koja počinje 30 dana pred dan izbora, zabranjeno vođenje izborne kampanje putem elektronskih, onlajn i štampanih medija, društvenih mreža te bilo koji drugi oblik javnog oglašavanja koji ima obilježja izborne kampanje.
U dokumentu CIK-a, koji je ažuriran u maju, dat je pregled karakterističnih predmeta iz postupaka vođenih povodom prijava/prigovora za preuranjenu izbornu kampanju u periodu sprovođenja lokalnih izbora 2024, uključujući činjenični okvir svakog slučaja, ocjenu Komisije i rješenja Suda BiH po tim odlukama CIK-a.
U evidenciji CIK-a je zaveden i SNSD. Jedna prijava pred lokalne izbore se odnosila na skup “Krajiško veče” u banjalučkom naselju Saračica gdje su podijeljene majice sa naslovima “Za naše doktore”, aludirajući na Vladu Đajića i Nikolu Šobota, koji su bili kandidati te 2024, a nadležni su i u najavi voditelja programa prepoznali poziv na glasanje što je, na kraju, i okarakterisano kao preuranjena kampanja.
Žalba SNSD-a
SNSD se, s druge strane, žalio na ponašanje PDP-a i Draška Stanivukovića, da je putem društvenih mreža i elektronskih medija vodi kampanju prije vremena, navodeći da je, uz pominjanje već ispunjenih obećanja ubijeđen u pobjedu. PDP je, s druge strane, imao je prigovor na objave lidera SPS-a Gorana Selaka na “Instagram” profilu prije zvaničnog početka kampanje gdje u video-objavi između ostalog istakao da će “srušiti Draška sad”.
PDP se žalio i zbog banera NF-a Jelene Trivić na jednom skupu gdje je CIK na kraju ocijenio da je u pitanju bio politički skup.
SNSD se žalio i na jednu objavu na “Fejsbuk” stranici “PDP Banjaluka” u kojoj je objavljen sadržaj sa fotografijama na kojima se vidi Stanivuković sa određenim ljudima, uz tekstu “Dvorište kod domaćina Slavenka Vukovića u Rekavicama. Čuli smo kako razmišljaju mještani ovog dijela Banje Luke i uz snažnu podršku nastavljamo dalje!” U pozadini je stajao plakat gdje je, kako piše u aktu CIK-a, vidno označena politička stranka PDP.
Pritužbe
Pritužbi je bilo i na račun HDZ-a BiH i to zbog promocije kandidata putem izjava za pojedine medije. Sporan im je bio dio u kome je potpredsjednica te stranke Darijana Filipović ocijenila da su liste odraz prepoznatljivih imena i novih lica što sve “stvara sinergiju političke zrelosti i nove energije tako da ćemo imati što ponuditi biračima za lokalne izbore”.
Jedan od slučajeva se odnosio na kršenje odredbe člana 7.1 Izbornog zakona BiH od strane Laburističke stranke BiH. Utvrđeno je da su putem “Fejsbuka” vodili preuranjenu kampanju tako što su objavili fotografije uređenja dijela opštine Velika Kladuša i tekst “Druga faza uređenja šetnica u toku. Idemo dalje”, vršeći na taj način promociju ove političke stranke prije zvaničnog početka izborne kampanje, s ciljem uticaja na birače.
HDZ 1990 je kažnjen zbog objave teksta u kojem je predstavljen kandidat za
gradonačelnika Širokog Brijega Žarko Lasić, uz njegove poruke, a Naša stranka je sankcionisana, jer je na “Fejsbuku” dijelila objave promovišući rad javnih institucija u čijem radu učestvuju njeni članovi, pripisujući sebi uspjehe tih institucija kao svoj rad i promovišući svoje članove koji su zaposleni u tim institucijama, najčešće nosioce izbornih mandata i
izvršnih funkcija, uz prigodne vizuelne grafike.
– Izrečene sankcije kretale su se u zakonskom rasponu i to od 3.000 do 30.000 KM za političke stranke, odnosno od 3.000 do 15.000 KM za kandidate – navedeno je u dokumentu CIK-a.
Evidencije
CIK je prema dostupnim podacima iz njihovih izvještaja tokom posljednja dva izborna ciklusa usvojio više od 200 odluka i kaznio partije sa oko 1,5 miliona maraka zbog kršenja zakona.
Od toga se za preuranjenu kampanju pred posljednje lokalne izbore odnosi 800.500, dok je prijevremena kampanja pred prijevremene izbore za prvog čovjeka Srpske stranke koštala više od 26.000 KM.
(glassrpske)
