Dok građani širom Evropske unije nakon zasnivanja prava na starosnu penziju pred sobom imaju i više od dvije decenije života, u Srpskoj se ova naknada u prosjeku koristi 17,38 godina, pri čemu skromni čekovi i izražen deficit kadra na domaćem tržištu primoravaju hiljade najstarijih stanovnika da ostanu radno angažovani.
Prema analizi portala “Euronews Business”, koja se zasniva na podacima Eurostata i organizacije OECD, muškarci u EU u prosjeku koriste penziju 18,4 godine, dok žene to primanje ostvaruju tokom 21,8 godina. Ovi prosjeci značajno variraju među državama članicama, krećući se od više od 22 godine u Luksemburgu do manje od 15 godina u Bugarskoj i Mađarskoj.
Prema podacima Fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje RS, prosječan period korišćenja starosne penzije u avgustu ove godine iznosio je 17,38 godina, invalidske 19,46, a porodične 16,41 godinu.
U Fondu ističu da direktna poređenja sa evropskim zemljama nisu u potpunosti primjenjiva zbog razlika u uslovima za ostvarivanje prava, starosnoj granici, demografskoj strukturi i očekivanom trajanju života.
– Produžavanje životnog vijeka i starenje stanovništva predstavljaju dugoročni izazov za penzijske sisteme, prvenstveno zbog dužeg perioda korišćenja prava i promjene odnosa između broja osiguranika i korisnika penzije. Stabilnost sistema zavisi i od broja zaposlenih i osiguranika, visine plata i uplaćenih doprinosa, te ukupnih demografskih i ekonomskih kretanja – naveli su u Fondu.
Kada je riječ o eventualnom pomjeranju starosne granice za odlazak u penziju, u Fondu podsjećaju da su uslovi za ostvarivanje prava utvrđeni Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju te da bi eventualne izmjene zahtijevale sveobuhvatnu analizu demografskih kretanja, stanja na tržištu rada i dugoročne održivosti penzijskog sistema.
Prema podacima Fonda, na dan 30. septembra ove godine 10.690 korisnika starosne ili invalidske penzije istovremeno je imalo status osiguranika. U Fondu navode da se radi o različitim zanimanjima, od građevinarstva, saobraćaja i prehrambene industrije do telekomunikacija, rudarstva, zdravstva i visokog obrazovanja.
Podaci Fonda pokazuju i razlike u visini penzija muškaraca i žena. Prema obračunu za septembar, prosječna penzija muškaraca iznosila je 681,88 KM, a žena 596,57 KM. U Fondu objašnjavaju da visina penzije zavisi od dužine penzijskog staža i plata, odnosno osnovica na koje su tokom radnog vijeka uplaćivani doprinosi, zbog čega se razlike ne mogu posmatrati isključivo kroz pol korisnika.
Sekretar republičkog Udruženja penzionera Zagorka Kolunija smatra da su niže penzije žena, između ostalog, posljedica ukupno nižeg životnog standarda u odnosu na zemlje EU, ali i okolnosti tokom radnog vijeka.
– Naš standard je niži, a samim tim i penzije. Kod žena su na prosjek uticale i okolnosti tokom radnog vijeka, jer su neke odlazile u prijevremenu ili invalidsku penziju, a bilo je i odsustvovanja s posla zbog trudnoće i porođaja – rekla je Kolunija.
Ona vjeruje da bi položaj budućih penzionera mogao biti bolji, uz postepeno poboljšanje životnog standarda i mogućnost dužeg radnog angažmana. Kada je riječ o penzionerima koji i nakon penzionisanja ostaju na tržištu rada, Kolunija smatra da na to utiču i potrebe poslodavaca za iskusnim kadrovima i nedovoljna visina penzijskih primanja.
– Mislim da su prisutna oba razloga, ali prije svega potreba za stručnim kadrom. Nedostaje radne snage, a tu su i niske penzije zbog kojih su neki prinuđeni da nastave da rade – istakla je Kolunija i dodala da se penzioneri najčešće opredjeljuju za poslove koji ne zahtijevaju veći fizički napor, poput samostalnih djelatnosti, osiguranja i posredovanja.
Stručnjaci
Među radno angažovanim penzionerima često su stručnjaci specifičnih profila i nosioci licenci, poput inženjera, ljekara, stomatologa i pravnika, ali i radnici drugih kvalifikacija. Korisnici starosne i invalidske penzije mogu zasnovati radni odnos i nakon ostvarivanja prava, bez obustave isplate penzije, a ukoliko nakon toga provedu najmanje godinu dana u osiguranju i budu im uplaćeni doprinosi, mogu zatražiti ponovno određivanje penzije.
(nezavisne)
