Od potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma do danas, odnosi Republike Srpske i Mađarske razvili su se u jedan od najintenzivnijih oblika bilateralne saradnje koje jedan entitet unutar Bosne i Hercegovine ostvaruje sa zemljom članicom Evropske unije.
Iako su formalni odnosi uspostavljeni na nivou BiH, Republika Srpska je u proteklih nekoliko godina postala ključni partner Mađarske unutar ove zemlje, kako na političkom, tako i na ekonomskom, obrazovnom, bezbjednosnom i kulturnom planu.
Ambasadorka BiH u Mađarskoj Biljana Gutić Bjelica ističe da Mađarska BiH tretira kao “počasnog susjeda” u svojoj spoljnoj politici, te da zajedno sa Srbijom predstavlja jedan od prioriteta mađarskog angažmana u regionu.
– Bilateralni kontakti na visokom i najvišem nivou ostvaruju se svake godine, a od juna 2019. ti odnosi su dodatno intenzivirani – navodi Gutić Bjelica, ukazujući na učestale susrete nekadašnjeg predsjednika Srpske i srpskog člana Predsjedništva BiH Milorada Dodika i donedavnog premijera Mađarske Viktora Orbana, koji su se do sada sastali 15 puta.
Konkretna saradnja
Konkretni rezultati te saradnje vidljivi su kroz niz sporazuma i zajedničkih projekata. Posebno se izdvaja Zajednička izjava o saradnji između vlada Republike Srpske i Mađarske potpisana u junu 2023. godine, kao i memorandumi o saradnji u oblasti obrazovanja i evropskih integracija, potpisani u martu 2025. godine. Kroz program “Stipendium Hungarikum“, studentima iz Republike Srpske omogućeno je 50 dodatnih stipendiranih mjesta na mađarskim univerzitetima.
Dodatnu pažnju javnosti izazvao je Program podrške poljoprivredi Republike Srpske, vrijedan gotovo 26 miliona evra, kojim je obuhvaćeno više od 1.800 poljoprivrednih proizvođača i prerađivača.
– Taj program se često navodi kao primjer konkretne i direktne koristi građana od međunarodne saradnje – dodala je ambasadorka.
Saradnja nije ograničena samo na privredu. U januaru 2026. godine, u Zalužanima kod Banjaluke otvorena je Kancelarija za borbu protiv terorizma u okviru saradnje Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske i mađarske Antiterorističke jedinice TEK, što predstavlja jedan od najsadržajnijih oblika bezbjednosne saradnje u regionu.
Jedna od ključnih tačaka političkog približavanja jeste i zajednički stav prema ilegalnim migracijama. Kako naglašava ambasadorka Gutić Bjelica, Republika Srpska i Mađarska dijele politiku koja podrazumijeva odbijanje formiranja migrantskih kampova i zadržavanje suverenog pristupa migracionoj politici. Mađarska je zbog takvog stava izložena snažnim pritiscima iz Brisela, uključujući i visoke finansijske kazne, ali ne odustaje od svojih stavova.
– Mađarska čak i plaća “penale” Evropskoj komisiji. Naime, u junu 2024. godine, Evropski sud pravde naložio je Budimpešti da plaća milion evra dnevno, pored jednokratne sume od 200 miliona evra, dok ne ispuni zakonske propise EU kojim se izbjeglicama garantuje pravo da podnesu zahtjev za azil unutar njenih granica – ističe Gutić Bjelica.
Sličnog je mišljenja i Ferenc Nemet, politikolog iz Mađarskog instituta za međunarodne poslove, koji napominje da će u migracionoj politici novoizabranog premijera Petera Mađara “prevladati isti pristup kao Orbanov”, ali uz konstruktivniji dijalog sa Briselom kako bi se odblokirao pristup evropskim fondovima.
Ekspert za zapadni Balkan i istraživač na institutu “Gnosis” Ana Oroz navodi da analize potencijalnih promjena u mađarskoj spoljnoj politici ukazuju na to da će zapadni Balkan ostati prioritet i pod vladom stranke Tisa, ali uz značajne promjene u pristupu.
– Očekuje se da će nova vlada insistirati na većoj transparentnosti finansijske podrške i usklađivanju sa stavovima Evropske unije, što bi moglo okončati dosadašnju praksu kampanja protiv vrijednosti EU u regionu – navela je ona.
Banjaluka i Budimpešta
Politikolog Marko Lončar smatra da odnosi Banjaluke i Budimpešte imaju snažan personalni i ideološki karakter.
– Banjaluka se danas čini bližom Budimpešti nego bilo kojoj drugoj evropskoj prestonici, uključujući i Beograd – ocjenjuje Lončar, dodajući da je prekretnica u odnosima nastala 2021. godine, u kontekstu krize u BiH i istovremenog ideološkog zaokreta Fidesa ka suverenističkim politikama unutar EU.
Ipak, Lončar upozorava da je intenzitet odnosa u velikoj mjeri bio uslovljen opstankom političkih elita na vlasti, te će biti interesantno vidjeti kako će pobjeda stranke Tisa na izborima održanim 12. aprila uticati na postojeće odnose.
– Odnosi su zasnovani na liderskom modelu i odlazak bilo koje od dvije partije sa vlasti označio bi silaznu putanju saradnje – zaključuje on.
Nemet ističe da bi ovaj politički zaokret najkonkretnije osjetila Banjaluka, jer u novoj političkoj realnosti više ne bi bilo finansijske i investicione podrške iz Mađarske projektima i inicijativama u Republici Srpskoj koje su do sada realizovane u saradnji sa aktuelnom vlašću.
Uprkos tome, kulturna i obrazovna saradnja pružaju dugoročniju dimenziju odnosa. Kako navodi ambasadorka Gutić Bjelica manifestacija “Srpski dani” u Budimpešti, “Godina srpsko-mađarske kulture” i najavljeni memorandumi u oblasti kulture i kinematografije svjedoče o nastojanju da se odnosi učvrste i izvan dnevne politike. Srpska zajednica u Mađaskoj postoji još od 17. vijeka.
– Za ljude sa naše teritorije se brine srpska zajednica koja je čvrsto vezana za Srbiju. Kroz mnoge manifestacije i novčane izdatke se vidi povezanost matične države sa zajednicom, jer kako Mađarska tako i Srbija ulaže u bolji život svojih građana na prostorima van države – istakla je Mia Rakić, Banjalučanka koja je u Mađarskoj završila srednju školu.
Odnosi Republike Srpske i Mađarske bili su jedan od najkonkretnijih primjera spajanja političke bliskosti i pragmatičnih interesa, sa rezultatima koji se osjećaju i u institucijama i među građanima. Koliko će taj nivo saradnje biti održiv u budućnosti, ostaje otvoreno pitanje koje će u velikoj mjeri zavisiti od političkih promjena unutar i van regiona.
(ISTRAŽIVAČKI TIM FPN-a BANjALUKA – Autori: Aleksandra Perović, Nikola Ilić, Andrej Batinić)
