NOVI GLAS

Glas prošlosti : Nišlija koji je pokorio svijet VOL. 1 – Put do vrha

Aleksandar Veliki, Karlo Veliki, Petar Veliki, Pompej Veliki… Nije malo istorijskih ličnosti koje su nosile isti nadimak. Ali, malo ko ga je zaslužio više od rođenog Nišlije, koji je slavu sticao po ratištima od Male Azije do Velike Britanije, sagradio najmoćniji grad na svijetu, udario temelje imperije koja će za čitav milenijum dominirati mediteranom. U pitanju je, naravno, Flavije, Valerije Konstantin, poznatiji kao Konstantin Veliki. 

Konstantin je rođen 27. februara 272. godine u Naisusu, današnjem Nišu, kao sin istaknutog vojskovođe Flavija Konstancija, sa nadimkom Hlor (“zeleni”), koji je postao jedan od vladara zapadnog carstva tokom burnog perioda tetrarhije, na prelazu iz trećeg u četvrti vijek. Već sama ta činjenica je umnogome odredila Konstantinov životni put. Od garnizona do garnizona, od bitke do bitke, uz oca je naučio i da ni izvan bitaka nije ništa manje opasno po život kad si na vrhu države. Lekcija je to koju je Konstantin dobro zapamtio. 

Svako sa svakim

Nakon što se, zbog problema oko nasljeđivanja, odnosno osvajanja vlasti, Rimsko carstvo skoro raspalo u trećem vijeku, car Dioklecijan je krajem tog stoljeća odlučio da podijeli imperiju na četiri dijela, od koji će svaka da ima svog Avgusta, kao vrhovnog gospodara, ali i Cezara, koji mu je, barem nominalno, podređen. Šta je tačno bio plan ostarjelog cara, nije najjasnije, ali je dobro poznato šta je uslijedilo nakon njegove smrti – sukob svakog sa svakim. Plijen je bio najveće carstvo na svijetu, a svoj četvorici je bilo jasno da vladar može biti samo jedan.

Uslijedili su ratovi većeg i manjeg intenziteta, poznati kao Građanski ratovi tetrarhije, u kojima se rimska vojska sukobljavala sama sa sobom, pokušavajući svog komandanta postaviti za vrhovnog i jedinog Avgusta. Konstancije Hlor, Konstantinov otac, vladao je 305. godine zapadnim dijelom carstva, a svoju vojsku je preusmjerio u Britaniju, gdje je gušio žestok ustanak lokalnih Pikta. Na tom zadatku je iznenadno umro godinu dana kasnije, a vojnici su za novog Avgusta proglasili njegovog sina, Konstantina, koji se pokazao kao hrabar ratnik, ali i odličan strateg. 

Konstantin je preuzeo vlast nad dijelom carstva koje se sastojalo od Britanije, Galije i Španije. Kao pravi Rimljanin, prvo je dovršio započete vojne operacije u Britaniji, porazio pobunjena plemena, te dodatno utvrdio pogranične garnizone u Britaniji i naredio završetak puteva koji bi olakšali eventualnu buduću vojnu intervenciju na ostrvu.

Trirski dani

Nakon uspjeha u Britaniji, otišao je u tadašnju prestonicu svog carstva, grad Trir u današnjoj Njemačkoj, u kojem je saznao da je nova pobuna upravo počela. Galska plemena, koja su vijekovima bili u promjenjivim odnosima sa carskom vlašću, podigla su veliki ustanak, pokušavajući da iskoriste međusobne sukobe među rimskim vladarima. Bio je to prvi veliki Konstantinov izazov, na kom je dokazao da je dostojna zamjena za svog oca. U briljantno planiranoj akciji, Rimljani su uspjeli sa leđa i iznenada napasti veliku skupinu pobunjenih Gala, koji su se, umjesto borbe, dali u paničan bijeg. Oba galska kralja, Askarik i Merogaj, zarobljena su, da bi potom bili pogubljeni na tradicionalni rimski način – bačeni su zvjerima u amfitetru pred oduševljenom publikom u prestonici Triru. 

Konstantin je još tada iskazao svoje graditeljske ambicije. Započeti su veliki projekti širom Galije, Trir je renoviran i ponovo utvrđen, a Konstantinova vojna inženjerija je obnavljala dotrajale puteve i pravila nove. Njegova osnovna preokupacija bilo je odbrana najteže rimske granice, one na rijeci Rajni, preko koje su decenijama nadirala varvarska plemena. Porazio je Alemane, Franke, i nebrojene manje germanske narode, dok je ostatak vremena provodio podižući posrnulu ekonomiju i pomažući još posrnuliju umjetnost.

Tast i njegove prevare

Svo to vrijeme carstvom je bjesnio brutalan građanski rat, prije svega u Italiji, ali i u Maloj Aziji. U komplikovanom odnosu tetrarhijskog upravljanja, najprestižnija je postala titula Avgusta u Rimu, za koju se borilo nekoliko pretendenata. Konstantin se držao po strani u tom sukobu, ali je sukob došao do njega u Trir. 

Teško je ukratko objasniti sve odnose među onima koji su se borili za presto u to vrijeme, ali treba zapamtiti dva imena – oca i sina Maksimijana i Maksencija. Njihov međusobni odnos, u kom su čas bili saveznici, čas vojni neprijatelji, obilježio je te godine, a otac, Maksimijan, prvi je koji se Konstantinu obratio za pomoć da bi nadvladao sina. Konstantinu je obećao ruku ćerke, te i titulu Avgusta nakon njegove smrti, ukoliko mu se pruži neophodna vojna pomoć. Konstantin je na to pristao – ženidbom je dodatno učvrstio svoj legitimitet, ali je njegovo savezništvo sa prevrtljviim Maksimijanom bilo kratkog vijeka.

Naime, dok je Maksimijan bio kod Konstantina u Triru, na zapadu su se Franci digli na oružje, a Konstantin pohitao na čelu velike vojske da uguši bunu. maksencije je pokušao da iskoristi priliku – pronio je glas da je Konstantin poginuo, a od svih građana i vojnika koji su ostali u Triru tražio da mu se zakunu na vijernost. Nije to naišlo na oduševljenje građana Trira, a još manje je oduševljen bio Konstantin kad je čuo šta mu je tast uradio u prestonici. Odmah je vojsku poveo prema Maksimijanu, koji je, čuvši sa povratak, pobjegao iz grada prvo u Arl, a potom i u Marsej. 

Nije mu to mnogo pomoglo. Čim je Konstantin sa vojskom došao pred grad Marsej, stanovnici su mu širom otvorili vrata i predali Maksencija. Iako je Konstantin na sva usta govorio kako je spreman mnogo toga da oprosti Maksimijanu, naročito ukoliko mu pomogne da “smiri carstvo”, Maksimijan je izvršio samoubistvo. Ali, to je bio tek početak uplitanja Konstantina u “Građanske ratove tetrarhije”.

Carstvo je premalo za dvojicu

Maksimijanov sin, Maksencije, sada je konačno imao pravi izgovor za ono što je planirao godinama – svrgavanje Konstantina kao jednog od vladara carstva. Uslijedilo je potpisivanje niza savezništava među viđenijim vojskovođama i političarima, a svi su znali da se uskoro sprema konačni obračun. Kako je tih godina zapisao Euzebije, biskup Rima, “U svakom mjestu se svakodnevno osjećalo da je došlo vrijeme velikog obračuna – Svi su znali da neprijateljstva mogu eskalirati svakog dana”. 

U proljeće 312. godine, to se i desilo. Konstantin je sa svojom vojskom prešao Alpe i sjurio se u sjevernu Italiju, koju je Maksencije godinama utvrđivao, znajući da će prije ili kasnije, neprijatelj doći sa sjevera. Međutim, pored vojne mašinerije, Konstantin je usavršio i onu propagandnu, pa ga je tako svaki grad pred koji je došao dočekao otvorenih vrata. Prvi nešto ozbiljniji vojni obračun desio se nedaleko od Torina, ali je Konstantinova iskusna vojska godinama kaljena po germanskim šumama i britanskim bespućima, odnijela uvjerljivu pobjedu, dok se dio Maksencijevih trupa povukao ka istoku.

Maksencije je uvidio da je njegov koncept odbrane sjeverne Italije propao zbog, kao je to nazvao, izdaje stanovništva, pa je svog najodanijeg vojskovođu, pretotrijanskog prefekta Rurikija Pompejana, poslao u Veronu, kao stub odbrane sjeveroistočne Italije. Međutim, nakon žestoke bitke, Konstantin je izašao kao pobjednik, i osvojio gradove Veronu, Akvileju, Modenu i Ravenu. To je značilo da je sada potpuno otvoren put za Rim, te da velikog garnizona i nema sve do prestonice.

Baldi, Lazzaro; Battle Piece; University of Edinburgh; http://www.artuk.org/artworks/battle-piece-94003

Konstantin ante portas

A u prestonici, Maksencije nije očajavao. Pripremao se za opsadu i odbranu grada, uzdajući se u neprobojne i tada još skoro nove Aurelijeve zidove. Međutim, njegova je podrška među stanovništvom i u prestonici naglo opadala. Stanovnici Rima su otvoreno podržali Konstantina tokom predstave u Koloseumu, kada je on bio praktično ispred grada. maksencije je uvidio da je izgubio podršku javnosti, zbog čega mu je bilo jasno da će u opsadi grada loše proći. Maksencije je vojsku izveo ispred grada, rušeći sve ono što je prije samo nekoliko mjeseci postavio kao prepreke za vrijeme kada Konstantin dođe Rima. 

Izlazak vojske iz grada su pozdravili svi stanovnici Rima, koji su time bili spašeni od silnih nedaća koje je nosila opsada. A kada je ta vojska zauzela svoj položaj, sa Tibrom iza leđa, ispred njih se ukazala Konstantinova vojska koja je nosila do tada nepoznate simbole. Taj simbol bila su prva dva slova grčke riječi “Hristos”! Bio je to znak koji je predstavljao one koji su progonjeni vijekovima – Hrišćane. Biskup Euzebije je zapisao priču o tom znaku, za koju tvrdi da ju je čuo od samog cara Konstantina. Prema Euzebiju, Konstantinu se na nebu ukazao ovaj znak, i tekst na grčkom : “uz ovaj znak ćeš pobjeđivati”. Car je tada naredio svim oficirima da taj znak iscrtaju na štitove i odjeću vojnika, što je bio prvi put da je jedna vojska ikada uradila. Neće biti i posljednji.

Bitka koja je ušla u istoriju kao “Bitka kod Milvijskog mosta” nije dugo trajala. Konstantinova konjica je uništila protivničku, a potom je uslijedio brutalan napad pješadije, koja je neprijatelja potpuno odgurala u rijeku. U bici koja je više ličila na pokolj hiljade su izginule, što udavivši se u pokušavajima da pobjegnu preko rijeke, što od neprijateljskog mača. Sam Maksencije je neslavno skončao. Kada je vidio da se sve raspada, pokušao je da pobjegne preko Milvijskog mosta, ali je, u gužvi, odgurnut. Upao je u rijeku, te ugušen u masi svojih vojnika koju su bježali glavom bez obzira. 

Prvi car hrišćanin

Konstantin je, sa novim simbolom među vojnicima i hrišćanskom vjerom u srcu, ostvario potpunu pobjedu i okončao “građanske ratove u tetrarhiji”, ali i tetrarhiju samu. Sada niko nije imao sumnju da, i na istoku i na zapadu, postoji samo jedan car, a njegovo ime je Konstantin.

U Rim je ušao kao oslobodilac, ne kao osvajač, a s njim je u grad i carstvo na velika vrata došla i nova vjera – Hrišćanstvo. A da je to ipak rimsko hrišćanstvo, pokazao je i način na koji je tretirao poraženog protivnika. Naime, Maksencije je pronađen i kukama iznesen iz Tibra, a potom mu je, javno, odsječena glava, a njegovo tijelo raskomadano. Dijelovi tijela su poslati u one provincije koje su ga podržavale, prije svih Kartagina, kao znak da je njegovo vrijeme prošlo. Sada je carstvom vladao Konstantin, kojeg je narod volio, a vojska obožavala. Čak ni to što je postao hrišćanin, koji nije po ulasku u Rim prinio žrtve hramu Jupitera najboljeg i najvećeg, nije mu uzeto za zlo.

Za carstvo, ali i za čitav svijet, od Konstantinovog trijumfalnog ulaska u Rim, otpočelo je Novo doba, čije su posljedice vidljive i danas…      (nastaviće se)

 

 

Mladen Trbić

Bijeljina

Dokumentarni film : “First cities in history”

POSTANIMO PRIJATELJI

Instagram

Instagram has returned empty data. Please authorize your Instagram account in the plugin settings .