NOVI GLAS

Veliko djelo male crkve – Pravoslavna crkva u Pragu krije herojsku priču o otporu

„Veliko djelo male crkve“. Ovo je samo jedan od natpisa u kripti pravoslavne Crkve Ćirila i Metodija u Reslovoj ulici u Pragu, na samoj obali Vltave, na svega stotinak metara od Karlovog mosta.

Foto – Sputnik / Rajko Martinović

A poruka je povezana sa prvim atentatom na nekog nacističkog glavešinu u operaciji „Antropoid“, razrađenoj u britanskoj tajnoj službi SOE. Radi se o ubistvu rajhskomesara Češko-Moravske Rajnharda Hajdriha, poznatog i kao Praški Kasapin, zbog do tada neviđene brutalnosti. Bio je to bliski Hitlerov saradnik i njegov miljenik, nekrunisani nasljednik i čovjek „broj u tri“ u nacističkoj hijerarhiji.

Atentat su izvršili oficiri čehoslovačke armije u egzilu, Jozef Gabčik i Jan Kubiš, koji su zbog izvršenja zadatka doletjeli pravo iz Britanije i spustili se padobranima u okolini Plzenja. Poslije nekoliko mjeseci čekanja i priprema, na Hajdriha je izvršen atentat 27. maja 1942, dok se sam sa vozačem u „mercedes“ kabrioletu vozio ka starom gradu — Hradčanima (toliko je bio samouvjeren da nije imao nikakvo obezbjeđenje osim vozača). Oba atentatora su uspjela da pobjegnu.

Nakon što je Plava Zvijer, nekoliko dana nakon atentata, podlegla povredama, počele su masovne odmazde nad domicilnim stanovništvom. Selo Lidice, oko 30 kilometara od Praga, sravnjeno je sa zemljom, svi stanovnici i djeca su internirani u konclogore, a dio djece je završio u njemačkim porodicama. Smatra se da je u odmazdama streljano između 2.500 i 5.000 Čeha.

Atentatore i još pet njihovih drugova sakrio je pravoslavni mitropolit Gorazd u kripti Crkve Ćirila i Metodija. Adolf Opalka, Jozef Gabčik, Jan Kubiš, Jozef Valčik, Jozef Bublik, Jan Hrubi i Jaroslav Švarc u pravoslavnoj crkvi u strogom centru Praga proveli su skoro tri nedjelje. Međutim, jedan od članova Pokreta otpora Karel Čurda (zbog izdaje obješen 1947. godine), za nagradu od tadašnjih 500.000 rajhsmaraka otkrio je Gestapou gdje se atentatori nalaze, pa je SS jedinica opkolila crkvu.

Pravoslavna Crkva Ćirila i Metodija u Pragu Foto – Sputnik / Rajko Martinović

Neravnopravna borba 700 esesovaca i sedam članova Pokreta otpora trajala je skoro cijeli dan. Branili su se iz kripte u koju su nacisti počeli da upumpavaju vodu i ubacuju suzavac. Po nekim podacima, poginulo je 14 esesovaca, a 21 je ranjeno. Momci u kripti nisu htjeli da se predaju živi. Sva sedmorica su izginula.

Mitropolit Gorazd, nekoliko sveštenika mitropolije Češke pravoslavne crkve, kao i predsjednik crkvene pravoslavne opštine doktor Petrek, uhapšeni su 27. juna 1942. godine. Poslije strašnog mučenja, strijeljani su 4. septembra na sjeveroistoku Praga i spaljeni u krematorijumu Strašnice.

Srpska pravoslavna crkva kanonizovala je vladiku Gorazda 1961. godine i proglasila ga svetim sveštenomučenikom Gorazdom, dok ga je Češka pravoslavna crkva kanonizovala tek 1987. godine.

Kripta i danas izgleda onako kako je izgledala u tom junu 1942. kada su u njoj izginuli čehoslovački junaci. Osjeća se strahota događaja. A na dijelovima crkve se i danas vide rupe od kuršuma.

Spomen-ploča u porti pravoslavne Crkve Ćirila i Metodija Foto – Sputnik / Rajko Martinović

Istorija pravoslavlja u Češkoj i Slovačkoj je veoma duga, još od 863. godine i misionarenja Ćirila i Metodija u Velikoj Moravskoj. Poslije raskola iz 1054. godine, dominantan je postao latinski obred i tako je bilo sve do 19. vijeka, kada se ponovo organizuje zajednica pravoslavnih vjernika a onda se, početkom 20. vijeka formiraju i parohije pod jurisdikcijom Srpske pravoslavne crkve.

Tako je bilo sve do završetka Drugog svjetskog rata kada češki i slovački pravoslavci prelaze pod jurisdikciju Moskovske patrijaršije. Autokefalna Čehoslovačka pravoslavna crkva po prvi put se organizuje 1951. godine ujedinjavanjem eparhija Prag, Olomouc, Brno, Prešov i Mihalovce.

Danas u Češkoj i Slovačkoj živi oko 75.000 pravoslavnih vijernika.

 

(Rajko Martinović – Sputnik)

Bijeljina

Dokumentarni film : “First cities in history”

POSTANIMO PRIJATELJI

Instagram

Instagram has returned invalid data.
error: Content is protected !!