NOVI GLAS

Semberske priče – Od kralja do petokrake, i nazad : Kako je nastao jedan od simbola Bijeljine (Foto)

Ako ste iz Semberije ili okoline, kraj njega prolazite skoro svakodnevno. Međutim, malo je onih koji znaju priču o njegovom nastanku, stranicu iz prošlosti ovog kraja koja je najbolji svjedok burne istorije i našeg mentaliteta. NoviGlas vam otkriva kako je nastao jedan od simbola Bijeljine.

Rađanje ideje

Nakon što je Bijeljina oslobođena u Velikom ratu, Semberija se konačno našla u državi kojom je vladala srpska dinastija. Poslije vijekova pod turskom i austrijskom vlašću, Bijeljina je ušla u sastav monarhije na čijem čelu je bio Petar I Karađorđević, u narodu prozvan „Oslobodilac“.

Bila je to nova velika promjena u Bijeljini, koja je iz turske prešla po austrijsku vlast, a nakon sloma „dvoglave monarhije“ pripala kraljevini koja će biti poznata kao SHS, a potom i Kraljevina Jugoslavija.

Tokom perioda kraljevine Jugoslavije, u Bijeljini je sazrela ideja da se centralno mjesto u gradu ukrasi simboličnim spomenikom, koji će iskazati zahvalnost naroda Semberije prema „Oslobodiocu“ – tada već pokojnom kralju Petru I.

„Bacimo se na posao“

Za izradu spomenika izabran je svjetski poznat vajar Rudolf Valdec, kome nije dugo trebalo da završi simboličnu kompoziciju. Na njoj je predstavljen kralj Petar na propetom konju, kako, ognut kraljevskim plaštom, mačem uništava troglavu neman. Simbolika spomenika je jasna – srpski kralj je uništio tri carstva : austrijsko, njemačko i tursko.

Iako je vajar svoje djelo završio već 1927. godine, nije dočekao da ga vidi postavljeno u centru Bijeljine. U Semberiji se stvari malo sporije odvijaju, pa je spomenik kralju Petru otvoren čitavu deceniju nakon što je završen.

Svečano otvaranje – I put

Simbol Bijeljine, spomenik kralju Petru, svečano je otvoren i osveštan na simboličan praznik Petrovdan 1937. godine. Na dan ujedinjenja Kraljevine, 1. decembar, predsjednik opštine Bijeljina je polagao vijence na spomenik, u znak „duboke blagodarnost i našeg grada junačkoj srpskoj vojsci i odavanju pošte velikom kralju oslobodiocu“. Međutim, dan ujedinjenja se u Bijeljini slavio samo četiri puta. Stigao je rat, veći od Velikog.

Sukob u kraljevini Jugoslaviji poznat kao šestoaprilski rat, razbio je i državu i društvo. Njemačke trupe su pokazale zašto su smatrane najmoćnijim na svijetu, pa im je samo nekoliko dana trebalo da stignu i u Bijeljinu. Uz to, potrudili su se da niko nema sumnju da su u Semberiju došli kao okupatori.

Konopci i NDH

Nijemci su 15. aprila sazvali zbor na trgu, pored spomenika, na kojem su morali da se pojave svi viđeniji Srbi iz Bijeljine i okoline. Podijeljeni su im konopci, a potom im je njemački oficir naredio da svojim rukama sruše spomenik kralja čiju su kraljevinu srušili okupatori.
Bila je to najava još crnjih dana koji su bili pred Sembercima. Do kraja mjeseca aprila, u Bijeljini je formirana civilna i vojna uprava Nezavisne države Hrvatske.

Mjesto spomenika u doba Ustaša u Bijeljini

Na trgu gdje je nekada srpski kralj „ubijao“ tri imperije, smjenjivala se bizarna ustaška ikonografija, a sudbina originalnog spomenika Rudolfa Valdeca je ostala jedna od većih misterija Bijeljine – do danas se ne zna gdje je.
Bijeljina je oslobođena ustaške vlasti 2. aprila 1945, kada je sa centralnog trga uklonjen spomenik te nacističke tvorevine.

Svečano otvaranje – II put

Već sljedeće godine, u skladu sa novom, komunističkom idelogoijom, koja je svoju moć pokazivala i postavljanjem brojnih spomenika kao simbola uspjeha NOB-e, na postojeći temelj postavljena je crvena zvijezda, petkoraka. Ispod potekrake bio je ispisan tekst : „Neka je vječna slava palim borcima za slobodu naše zemlje“.
Spomenik je ponovo postao centralno mjesto okupljanja prilikom brojnih državnih manifestacija. Centralni spomenik je ponovo simbolizovao i državu kojoj je Bijeljina pripadala. A, onda je ta država propala.

Na samom početku devete decenije dvadesetog vijeka, održani su prvi višestranački izbori u Jugoslaviji nakon 2. svjetskog rata. SFRJ  je propala, a komunistička partija poražena. To se odrazilo i na spomenik. Ubrzo nakon izbora pokrenuta je inicijativa, kakve su bile česte u gradovima države u raspadanju, da se ukloni komunistički spomenik i zamijeni novim.

Treća sreća

Nakon nekog vremena, došlo se do rješenja. Stari spomenik je skinut, a odlučeno je da novi spomenik napravi akademski vajar Zoran Jezdimirović, i to po fotografijama starog, Valdecovog djela. Jezdimirović je posao koju mu je povjeren shvatio krajnje ozbiljno – ljeta 1992. se povukao u manastir Tavna i neprestano radio na spomeniku sve do jeseni 1993. godine.

Potom je upriličena svečanost, na kojoj je, o Mitrovdanu 1993. godine, otkriven novi/stari spomenik, o čijem istorijatu je ispisan i kratak tekst na postamentu.
Spomenik kralju Petru I Karađorđeviću ponovo je postao najupečatljiviji simbol Bijeljine, a prostor oko njega danas je jedno od najpopularnijih mjesta za okupljanje, sastajanje i održavanje gradskih manifestacija.

 

Rubi za

NoviGlas

Bijeljina

POSTANIMO PRIJATELJI

Bijeljina

Dokumentarni film : “First cities in history”

POSTANIMO PRIJATELJI

Instagram

Instagram has returned invalid data.
error: Content is protected !!