NOVI GLAS

Pozadina majskog prevrata – Kako su Karađorđevići dovedeni na vlast?

U Beogradu su, u noći između 28. i 29. maja 1903. godine, oficiri zavjerenici ubili kralja Aleksandra Obrenovića i kraljicu Dragu Mašin, poslije čega je na srpski presto dovedena dinastija Karađorđević.

Nakon ubistva, u istoriji poznatog kao Majski prevrat, na srpski kraljevski presto došao je Petar Prvi Karađorđević.

Aleksandar Obrenović došao je na vlast 1889. godine poslije abdikacije njegovog oca kralja Milana, ali su zemljom četiri godine upravljali namjesnici, jer je Aleksandar bio maloljetan.

On je 1893. godine izvršio državni udar i zaveo autokratski režim, a, zbog ženidbe 1900. godine, dvorskom damom Dragom, navukao je na sebe veliko nezadovoljstvo naroda, mnogih političara i oficira.

Ubistvo kralja i kraljice, sprovela je grupa oficira i civila – zavjerenika na čijem je čelu bio oficir Dragutin Dimitrijević Apis.

Prevrat je imao veliki uticaj na odnos Srbije i evropskih sila, zato što su se Obrenovići politički oslanjali na Austrougarsku, a Karađorđevići na Francusku.

Najistaknutiji zavjerenici na čelu sa Apisom su kasnije, sa mnogim pridošlicama, osnovali organizaciju poznatu po neformalnom imenu “Crna ruka”.

Pozadina majskog prevrata

Popularnost kralja Aleksandra je opala nakon njegove ženidbe Dragom Mašin, bivšom dvorskom damom Aleksandrove majke Natalije. Draga je bila udovica inženjera Svetozara Mašina, a od kralja je bila starija od njega 13 godina. Ona porijeklom nije bila iz kraljevske porodice, što je u to vrijeme bilo opštevažeće pravilo za ženidbu prestolonasljednika i kraljeva. Kraljev otac, bivši kralj Milan Obrenović, nije odobravao brak i nije se više vraćao u Srbiju, a umro je u Beču 1901.

Protiv braka se pobunila i kraljeva majka Natalija, pišući mu iz Rusije sve najružnije o Dragi Mašin. Zbog zategnutih odnosa sa drugim državama zbog ove ženidbe, kralj Aleksandar se u spoljnoj politici okrenuo Rusiji, pustivši prethodno iz zatvora radikale optužene za Ivanjdanski atentat na kralja Milana.

Nakon smrti kralja Milana, kralj Aleksandar je u znak navodne kraljičine trudnoće, pomilovao sve političke osuđenike i 20. marta 1901. sastavio novu vladu na čelu sa radikalom Mihailom Vujićem. U vladi su se nalazili predstavnici Narodne radikalne i Liberalne stranke. Kralj Aleksandar je potom donio novi Oktroisani ustav, čija je glavna karakteristika bila uvođenje dvodomnog sistema, koji se sastojao iz Senata i Narodne skupštine.

Veliki problemi za kralja Aleksandra nastali su zbog nepostojeće trudnoće kraljice Drage. Na ovo je prvi reagovao Carski dvor u Petrogradu i koji je odbio da primi kralja i kraljicu u obećanu posjetu. Kralj Aleksandar je za to okrivio radikale, pa potom izvršio novi državni udar i 6. novembra 1902. godine postavio vladu na čelu sa generalom Dimitrijem Cincar-Markovićem.

Zbog sve veće odbojnosti ruskog dvora, kralj Aleksandar je od jeseni 1902. godine nastojao da se ponovo približi Austriji, a izvjesne korake preduzimao je i ranije. Već u januaru 1902. godine kralj Aleksandar je poslao u Beč svog ličnog sekretara Miloša Petronijevića sa obećanjem da će pitanje svog nasljednika rešiti u sporazumu sa susjednom monarhijom, tako što će posiniti jednog od potomaka ženske linije Obrenovića, koji žive u Austrougarskoj. Na to je oštro protestovao ruski ministar spoljnjih poslova, grof Aleksandar Lamzdorf, kada je krajem 1902. u Nišu došao u posjetu kralju Aleksandru.

Radnici i studenti priredili su 23. marta 1903. masovne demonstracije, a one su se pretvorile u sukob s policijom i vojskom. Tom prilikom poginulo je šest osoba. Znajući da ne može dobiti nove izbore, kralj je 25. marta 1903. godine izvršio dva državna udara u razmaku od jednog sata. Prvim udarom je ukinuo Ustav iz 1901. i raspustio Senat i Narodnu Skupštinu.

Poslije toga su izvršena nova postavljenja kraljevih ljudi u Senatu, Državnom savjetu i sudovima. Zatim je u ranim jutarnjim časovima kralj vratio na snagu ustav. Nakon ovoga, vlada je sprovela izbore 18. maja 1903. koje je dobila. Ujedno, ovo je bila posljednja pobjeda kralja Aleksandra na političkom polju.

Postoje određeni navodi kako je kralj, zajedno sa predsjednikom vlade, generalom Dimitrijem Cincar-Markovićem u to vrijeme pripremao protjerivanje kraljice Drage. Prema ovom planu, Dragi je saopšteno da zajedno sa Cincar-Markovićem treba da otputuje u banju Francensbad, kako bi liječila probleme zbog kojih nije mogla da zatrudni. No, nadalje bi joj bilo onemogućeno da se vrati u Srbiju, i to na isti način kako je Aleksandar prethodno protjerao svoje roditelje. Ovo je trebalo realizovati između 5. i 18. juna, ali prevrat je to spriječio.

Ubrzo nakon brutalnog atentata na kraljevski par, formirana je privremena vlada na čelu sa Jovanom Avakumovićem, a vojne trupe okupljene pred dvorom su aklamacijom za kralja odabrale kneza Petra Karađorđevića, koji je u tom trenutku boravio u Ženevi. Ubrzo je delegacija Narodne skupštine, koja je potvrdila aklamaciju vojske, poslala svoje poslanstvo u Ženevu, da dovede novog kralja na presto.

 

NoviGlas/Telegraf

Bijeljina

Dokumentarni film : “First cities in history”

POSTANIMO PRIJATELJI

error: Content is protected !!