NOVI GLAS

Znate li ko su bile dahije i šta se s njima desilo na kraju?

Turska vlast u Srbiji, ali i drugdje, početkom XIX vijeka doživljavala je teške trenutke. Porobljeni narodi su se sve organizovanije dizali na ustanke, a sve je manje falilo i pomoći spolja, prije svih iz Beča i Moskve.

U Srbiji se vlastela, međutim, i dalje nije dizala protiv strane okupacije. Iako su izolovani slučajevi napada na turske vojnike postajali sve češći, srpska vlastela je vjerovala da je veliki ustanak protiv Turaka besmislen, te da oslobođenje može doći samo u kontekstu sukoba velikih sila.

Ali, onda su sami Turci dali sve od sebe “da se raja na oružje diže”. Vođe janjičarskih jedinica u beogradskom pašaluku, njih četvorica, kao predvodnici najjače vojne sile na ovim prostorima, pomislili su da ne moraju da odgovaraju nikome – ni sultanu, ni narodu kojim vladaju, ni Bogu samome. Bile su to četiri dahije Aganllija, Kučuk Alija, Mula Jusuf i Mehmed-Aga Fočić. 

Nakon učestalih kritika na njihov račun zbog ogromne globe koju su nametnuli, prije svega trgovcima, ali i učestalih otimačina trgovačkih karavana duž “carskog druma”, beogradski paša je dahije pozvao na odgovornost.

Međutim, četvorica beogradskih dahija nisu bili skloni dogovoru, ni sa Turcima, a kamoli sa Srbima. U jednom “mini državnom udaru”, ubili su beogradskog pašu, podijelili među sobom zemlju pod njegovom kontrolom i započeli svoju vladavinu terora nezavisno od vlasti u Carigradu.

Dahije su vlast vršili iz Beograda, sami su ubirali poreze, zahvaljujući janjičarima koje su kontrolisali, a sudili su i ubijali po sopstvenoj volji.

Pouke Velike francuske revolucije, koju su u Carigradu donekle i prihvatili, u Beogradu su se smatrale slabošću. Odgovor dahija na proteste zbog terora nad stanovništvom bio je – još žešći teror. Tri godine su, mimo vlasti u Carigradu i ikakve kontrole, vladali čeličnom pesnicom, dok je nezadovoljstvo srpskih starješina, trgovaca, pa i mnogih Turaka, raslo.

Nakon što su do njih stigli glasovi o nezadovoljstvu, ali i pripremanju organizovanog otpora, dahije su odgovorile kako su jedino znale i umjele. Na prevaru su okupili desetine srpskih velikaša (izvori navode cifre od 70 do 150), koje su po dolasku sasjekli janjičarski odredi. Ovaj događaj ostao je upamćen kao “Sječa knezova”, i on je neposredan povod za “Početak bune protiv dahija”.

Pobuna koja je dogovorena na Sretenje 1804. u Orašcu bila je u svojoj osnovi uperena protiv dahija, ali je ubrzo prerasla u Karađorđev ustanak protiv Turaka u cjelini.

Po otpočinjanju ustanka, Porta u Carigradu je shvatila da se mora riješiti odmetnika, iako je već bilo kasno. Sultan je u Srbiju poslao Bećir-pašu kao svog izaslanika, koji je imao sultanovo ovlašćenje da ubije svu četvoricu dahija. Istina, on je vrlo rado tu “čast” prepustio srpskim ustanicima.

Vidjevši da je “Sječa knezova” izazvala opštenarodni ustanak pod Karađorđevom vlašću, dahije su se povukle u Beograd, ostavljajući tursko stanovništvo po selima na milost i nemilost ustanika. Neshvatajući razmjere odlučnosti ustanika, poslali su jednu delegaciju starijih i uglednijih Turaka, zajedno sa izvjesnim kaluđerom Matom, sa ponudom za Karađorđa – nudili su mu “petsto kesa novaca ako umiri narod”.

Nije dugo prošlo, a taj isti Karađorđe im je pod Kalemegdanom opsjedao Beograd. Nakon nekoliko iscrpljujućih naleta, turska odbrana je popustila, a dahije su bježanjem spašavali živu glavu. Međutim, nisu imali mnogo opcija za bijeg, s obzirom da im je i turski sultan donio smrtnu presudu.

Kažu da su sami Turci, zvanično ili nezvanično, otkrili kuću u kojoj su se dahije krile nakon bijega iz Beograda. Bilo je to na dunavskom ostrvu Ada Kale, nedaleko od današnjeg Kladova. Istorijski izvori govore da je Milenko Stojković, ustanički komandant, a kasnije i vojvoda, otišao sa svojom četom na Adu Kale, i poslije žestokom otpora, pobio dahije.   

Odsječene glave dahija su otremljene prvo za Beograd, a potom u Carigrad, kako bi se svi, u oba grada, uvjerili u njihovu smrt. Zanimljivo je i da su do Beograda stigle samo tri dahijske glave. Četvrta, Aganlijina, nikada nije pronađena. Prema predanju, upala je u Dunav dok ju je Stojkovićev čovjek prao i spremao za transportovanje u Beograd.

Pošto se pričalo da je Aganlija stigao u Srbiju kao čamdžija Savom iz Bosne, u narodu je nastala izreka: “Voda ga donijela, voda ga odnijela”.

Nakon ubistva dahija, kao nevoljnih inicijatora pobune, buna nije utihnula. Borba za oslobođenje je nastavljena decenijama teških bitaka, vojnih i političkih, do konačne i potpune pobjede i oslobođenja.

 

Rubi

Bijeljina

Dokumentarni film : “First cities in history”

POSTANIMO PRIJATELJI

Instagram

Instagram has returned empty data. Please authorize your Instagram account in the plugin settings .